الملا فتح الله الكاشاني
83
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي )
را * ( بِأَحْسَنَ مِنْها ) * بنيكوتر از آن تحية مثلا اگر او گويد كه السلام عليكم شما در جواب او بگوئيد عليك السلام و رحمة اللَّه و اگر سلام با رحمت جمع كند شما در جواب او و بركاته زياده كنيد چنان كه مرويست كه مردى رسول را گفت كه السلام عليك در جواب فرمود كه و عليك السلام و رحمة اللَّه مردى ديگر گفت السلام عليكم و رحمة اللَّه جواب داد كه عليك السلام و رحمة اللَّه و بركاته ديگرى گفت السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته حضرت گفت عليك السلام آن مرد گفت چرا نقض سلام من كردى و بمضمون آيهء فحيوا باحسن عمل نفرمودى فرمود انك لم تترك لى فضلا فرددت مثله تو نگذاشتى براى من فضل پس رد آن نمودم به مثل آن كما قال عز و جل * ( أَوْ رُدُّوها ) * يا همان تحية را باز گردانيد يعنى در جواب السلام عليك بگوئيد عليك السلام يعنى اين مقدار فرض است و آنچه اول گفته شد سبب فضل و شرايط سلام و بعضى بر آنند كه اگر مسلم مسلمان باشد جواب باحسن بايد گفت و اگر غير مسلمان بود بر او رد بايد كرد بلفظ عليك * ( إِنَّ اللَّه كانَ ) * بدرستى كه خدا هست * ( عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيباً ) * بر همه چيزى حساب كننده پس شما را بر تحيت و جواب آن حساب خواهد كرد و در كنز العرفان آورده كه اصل تحية تحيية است نقل كسرهء يا كردهاند بما قبل و يا دريا ادغام كردند و بتضعيف عين متعدى شده و ديگر آنكه با در تحية جهت آن است كه مراد به آن مصدر نيست بلكه مراد نوعى از تحايا است و تنوين براى نوعية است و اشتقاق آن از حياة است زيرا كه مسلم بقول السلام عليك مخاطب را دعا كرده بسلامتى از هر مكروهى و موت از اشد مكاره است پس در تحية دعا داخل باشد و ببايد دانست كه مراد ( بحييتم ) همين سلام عليكم نيست بلكه آن شامل هر تحيتى و برى و احسانى است و مؤيد اين است روايت مأثوره از على بن ابراهيم در تفسير خود از صادقين عليه السّلام كه ان المراد بتحية فى الاية السلم و غيره من البر و حسيب يا بمعنى حفيظ است مر هر شىء را يا بمعنى محاسب اى ( يحاسبكم على التحية ) و غيرها و چون اين مقرر شد بدانكه در اينمقام چند مسئله است اول آنكه سلام از سنن مؤكده است و رد آن فرض است بجهة صيغهء امر كه دال بر وجوبست لكن بر كفايت است به جهت اصالت برائت و ديگر آنكه مقصود و حصول مكافاتست بر تحية اول و اين بسلام واحد حاصل مىشود و حديث نيز در اين باب واقع شده و اين در صورتى است كه سلام بر جماعتى كنند اما اگر سلام بر يك كسى كنند جواب آن فرض عين است دويم جمهور فقها و مفسرين متفق بر آنند كه مسلم چون گويد سلام عليك و مسلم عليه گويد سلام عليكم و رحمت اللَّه جواب بر وجه احسن است و اگر رحمة اللَّه نگويد رد به مثل خواهد بود و چون گويد سلام عليكم و رحمة اللَّه و جواب سلام عليكم و رحمة اللَّه باشد رد به مثل است و اگر بركاته بر آن زياده كند احسن خواهد بود و چون گويد سلام عليكم و رحمة اللَّه